1. Hệ thống cấp nước sạch Tam Đa và bài toán hạ tầng trong giai đoạn phát triển mới

Nước sạch là một trong những loại hạ tầng thiết yếu có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, sức khỏe cộng đồng và khả năng phát triển kinh tế của một địa phương. Đối với những khu vực đang có tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và gia tăng nhu cầu sử dụng dịch vụ hạ tầng, việc xây dựng một mạng lưới cấp nước tập trung ổn định không chỉ đơn thuần là cung cấp nước cho sinh hoạt mà còn tạo nền tảng cho quá trình phát triển lâu dài.

Trong bối cảnh đó, Hệ thống cấp nước sạch xã Tam Đa, tỉnh Bắc Ninh là dự án có ý nghĩa đáng chú ý khi hướng tới việc xây dựng mạng lưới đường ống cấp nước với tổng chiều dài khoảng 43 km, công suất thiết kế 2.500 m³/ngày đêm và phục vụ nhu cầu nước sạch cho người dân tại các thôn Thọ Đức, Phấn Động, Đại Lâm, đồng thời cấp nước qua đồng hồ tổng cho cụm công nghiệp quy hoạch trong khu vực dự án.

Về phương diện đầu tư, đây là dạng dự án hạ tầng có đặc điểm khác với những dự án bất động sản hoặc sản xuất công nghiệp thông thường. Giá trị của dự án nằm ở khả năng hình thành một hệ thống dịch vụ thiết yếu có tính liên tục, ổn định và phục vụ trong thời gian dài.

Theo thông tin dự án, thời gian hoạt động dự kiến lên tới 50 năm kể từ ngày được phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư. Khoảng thời gian khai thác dài tạo điều kiện để nhà đầu tư phân bổ chi phí đầu tư ban đầu, tổ chức vận hành và từng bước tối ưu hiệu quả khai thác.

Ở cấp độ chính sách, dự án phù hợp với định hướng của Quyết định 1978/QĐ-TTg ngày 24/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ, phê duyệt Chiến lược quốc gia cấp nước sạch và vệ sinh nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Chiến lược đặt mục tiêu bảo đảm người dân nông thôn tiếp cận dịch vụ cấp nước sạch công bằng, thuận lợi, an toàn với chi phí hợp lý, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng nông thôn mới.

Như vậy, xét trên cả phương diện chính sách công và nhu cầu hạ tầng tại địa phương, dự án có cơ sở để được nhìn nhận như một công trình hạ tầng phục vụ phát triển bền vững.

2. Những thông tin chính về dự án Hệ thống cấp nước sạch xã Tam Đa

Theo nội dung đầu tư được công bố, dự án có những thông số cơ bản như sau:

Nội dung	Thông tin
Tên dự án	Hệ thống cấp nước sạch xã Tam Đa, tỉnh Bắc Ninh
Địa điểm	Xã Tam Đa, tỉnh Bắc Ninh
Lĩnh vực hoạt động	Khai thác, xử lý và cung cấp nước
Mã ngành VSIC	3600
Công suất thiết kế	2.500 m³/ngày đêm
Tổng chiều dài mạng lưới	Khoảng 43 km
Đường kính đường ống	D40 – D315 mm
Nguồn cấp chính	Đấu nối tuyến ống cấp nước sạch của Nhà máy nước sạch KCN Yên Phong I mở rộng
Nguồn cấp dự phòng	Nhà máy nước sạch KCN Yên Phong
Tổng vốn đầu tư dự kiến	29.950.637.000 đồng
Vốn chủ sở hữu tối thiểu	5.990.000.000 đồng
Vốn vay/huy động khác	Tối đa 23.961.000.000 đồng
Thời gian hoạt động	50 năm
Chuẩn chất lượng nước	QCVN 01-1:2024/BYT và quy chuẩn kỹ thuật địa phương
Thời gian chuẩn bị đầu tư	4 tháng
Thời gian thi công, đưa vào hoạt động	12 tháng
Bên mời thầu	Ban Quản lý dự án dân dụng và Phát triển đô thị tỉnh Bắc Ninh số 2

Tổng vốn đầu tư dự kiến gần 29,95 tỷ đồng không phải là quy mô quá lớn nếu đặt trong tương quan với một dự án hạ tầng đường ống kéo dài hàng chục kilomet. Điều này cho thấy trọng tâm của dự án nằm ở mạng lưới phân phối nước, đấu nối nguồn và tổ chức vận hành chứ không phải xây dựng một nhà máy xử lý nước quy mô lớn hoàn toàn mới.

Đây là một đặc điểm quan trọng khi đánh giá tính khả thi.

3. Vì sao Tam Đa có nhu cầu phát triển hệ thống cấp nước sạch tập trung?

Xã Tam Đa hiện nay là địa bàn có định hướng phát triển khá rõ về công nghiệp, thương mại, dịch vụ và hạ tầng đô thị. Theo thông tin của địa phương, xã Tam Đa mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất ba xã Tam Đa, Thụy Hòa và Đông Phong; địa phương định hướng phát triển công nghiệp, thương mại, dịch vụ và hướng tới mục tiêu trở thành phường trước năm 2030.

Đặc biệt, khu vực này nằm trong không gian phát triển gắn với Khu công nghiệp Yên Phong I, Yên Phong I mở rộng và một số cụm công nghiệp. Địa phương cũng xác định việc phát triển kết cấu hạ tầng khu, cụm công nghiệp là một trong những động lực thúc đẩy kinh tế.

Điều đó tạo ra nhu cầu kép.

Thứ nhất là nhu cầu nước sinh hoạt của người dân.

Khi dân số tăng, chất lượng nhà ở cải thiện và tiêu chuẩn sống nâng lên, nhu cầu nước sạch cũng tăng theo. Nước không chỉ được sử dụng để ăn uống mà còn phục vụ vệ sinh, tắm giặt, trường học, cơ sở y tế, dịch vụ và nhiều hoạt động cộng đồng khác.

Thứ hai là nhu cầu của khu vực sản xuất, kinh doanh và cụm công nghiệp.

Dự án không chỉ phục vụ hộ dân mà còn dự kiến cấp nước qua đồng hồ tổng cho cụm công nghiệp quy hoạch trong khu vực. Điều này giúp mở rộng nhóm khách hàng tiềm năng của hệ thống.

4. Điểm đáng chú ý: dự án không phụ thuộc vào việc xây dựng nguồn nước hoàn toàn mới

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất về phương án cấp nước là dự án dự kiến đấu nối vào tuyến ống cấp nước sạch của Nhà máy nước sạch Khu công nghiệp Yên Phong I mở rộng.

Đồng thời, dự án có phương án cấp nước dự phòng từ Nhà máy nước sạch Khu công nghiệp Yên Phong thông qua hệ thống đường ống truyền tải hiện trạng phù hợp với định hướng quy hoạch.

Đây là phương án có một số ưu điểm về mặt đầu tư.

Nếu phải xây dựng mới đồng thời nhà máy xử lý nước, công trình thu, trạm bơm, bể chứa, hệ thống xử lý và mạng lưới phân phối, tổng vốn đầu tư sẽ lớn hơn đáng kể.

Trong khi đó, mô hình đấu nối nguồn hiện hữu cho phép dự án tập trung vốn vào phần hạ tầng phân phối trực tiếp tới khu dân cư và khu vực sản xuất.

Có thể hình dung cấu trúc của dự án theo chuỗi:

Nguồn nước sạch hiện hữu → điểm đấu nối → tuyến truyền dẫn/phân phối → mạng đường ống D40-D315 → đồng hồ khách hàng → hộ dân/cơ sở sử dụng nước.

Cách tiếp cận này phù hợp với một dự án cấp nước có quy mô khoảng 2.500 m³/ngày đêm.

5. Quy mô mạng lưới khoảng 43 km là yếu tố quyết định hiệu quả dự án

Nếu chỉ nhìn vào công suất 2.500 m³/ngày đêm, có thể đánh giá dự án là một công trình cấp nước quy mô vừa.

Tuy nhiên, khi xem xét chiều dài mạng lưới khoảng 43 km, bài toán đầu tư trở nên khác.

43 km đường ống đồng nghĩa với một phạm vi phục vụ tương đối rộng. Hệ thống phải đảm bảo nước được phân phối đến nhiều điểm tiêu thụ khác nhau với áp lực phù hợp.

Đường kính ống được thiết kế từ D40 đến D315 mm cho thấy mạng lưới có sự phân cấp.

Các tuyến ống lớn đóng vai trò tuyến truyền tải hoặc tuyến phân phối chính. Sau đó, nước được phân nhánh qua những tuyến có đường kính nhỏ hơn để tiếp cận khu dân cư, hộ gia đình và các điểm sử dụng.

Về kỹ thuật, việc phân cấp mạng lưới có ý nghĩa quan trọng đối với:

• Duy trì áp lực nước.
• Giảm tổn thất áp lực.
• Phân phối nước đến các khu vực xa nguồn.
• Dễ dàng phân vùng quản lý.
• Thuận tiện kiểm tra, sửa chữa.
• Có thể mở rộng mạng lưới trong tương lai.

Đối với nhà đầu tư, đây cũng là yếu tố liên quan trực tiếp đến chi phí vận hành và chi phí bảo trì.

6. Công suất 2.500 m³/ngày đêm có ý nghĩa như thế nào?

Công suất thiết kế 2.500 m³/ngày đêm tương đương khoảng:

2.500.000 lít nước/ngày.

Nếu phân bổ đều theo 24 giờ, lưu lượng trung bình khoảng:

104,17 m³/giờ.

Tuy nhiên, cấp nước thực tế không diễn ra đều tuyệt đối trong ngày.

Nhu cầu thường biến động theo thời điểm. Buổi sáng và buổi tối có thể xuất hiện mức tiêu thụ cao hơn. Vì vậy, hệ thống cần được tính toán dựa trên lưu lượng giờ, áp lực mạng và khả năng đáp ứng vào thời điểm cao điểm chứ không chỉ dựa vào lưu lượng trung bình.

Đây là một trong những nội dung cần được nhà đầu tư đặc biệt quan tâm trong bước thiết kế kỹ thuật.

Nếu nhu cầu thực tế tăng nhanh do dân cư, khu đô thị hoặc cụm công nghiệp phát triển, công suất và mạng lưới cũng cần có khả năng mở rộng.

7. Chất lượng nước là tiêu chí cốt lõi của dự án

Một hệ thống cấp nước có thể có mạng lưới lớn nhưng chỉ thực sự có giá trị khi nước cung cấp đến người sử dụng đạt yêu cầu chất lượng.

Dự án đặt mục tiêu sản phẩm nước sạch đáp ứng QCVN 01-1:2024/BYT và quy chuẩn kỹ thuật địa phương về chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.

Thông tư 52/2024/TT-BYT của Bộ Y tế ban hành quy chuẩn và quy định về kiểm tra, giám sát chất lượng nước sạch sử dụng cho mục đích sinh hoạt; văn bản này thay thế hệ thống quy định trước đó tại Thông tư 41/2018/TT-BYT và Thông tư 26/2021/TT-BYT.

QCVN 01-1:2024/BYT phân nhóm các thông số chất lượng nước, trong đó nhóm A bao gồm các chỉ tiêu như coliform tổng số, E. coli hoặc coliform chịu nhiệt, màu sắc, mùi, pH, độ đục, asen, clo dư tự do, permanganat và amoni.

Do đó, chất lượng nước phải được nhìn nhận như một quá trình quản lý liên tục từ nguồn nước đến mạng lưới và điểm sử dụng.

8. Phân tích vốn đầu tư gần 30 tỷ đồng

Tổng vốn đầu tư dự kiến của dự án là:

29.950.637.000 đồng.

Cơ cấu vốn dự kiến gồm:

• Vốn chủ sở hữu tối thiểu: 5.990.000.000 đồng.
• Vốn vay và vốn huy động hợp pháp khác: 23.961.000.000 đồng.

Như vậy, vốn chủ sở hữu tối thiểu tương đương khoảng 20% tổng vốn đầu tư.

Đối với nhà đầu tư, cơ cấu này tạo ra một mức đòn bẩy tài chính tương đối cao.

Ưu điểm là không cần bỏ toàn bộ vốn tự có ngay từ đầu.

Tuy nhiên, sử dụng vốn vay cũng tạo ra nghĩa vụ trả nợ và chi phí tài chính. Vì vậy, hiệu quả đầu tư phụ thuộc lớn vào khả năng tạo dòng tiền từ hoạt động cung cấp nước.

9. Những nguồn doanh thu tiềm năng

Dự án có thể hình thành nhiều nhóm khách hàng.

Nhóm thứ nhất: hộ gia đình

Đây là nhóm khách hàng nền tảng.

Nhu cầu sử dụng nước của hộ dân thường ổn định và có tính lặp lại theo tháng.

Nhóm thứ hai: cơ quan, trường học, cơ sở dịch vụ

Đây là nhóm khách hàng có nhu cầu tương đối ổn định nhưng cần quản lý đồng hồ và định mức tiêu thụ phù hợp.

Nhóm thứ ba: cơ sở sản xuất và cụm công nghiệp

Đây có thể là nhóm khách hàng có mức tiêu thụ lớn.

Việc dự án có phương án cấp nước qua đồng hồ tổng cho cụm công nghiệp quy hoạch giúp mở rộng thị trường đầu ra.

Từ góc độ đầu tư, sự kết hợp giữa khách hàng dân cư và khách hàng sản xuất có thể giúp phân tán rủi ro về nhu cầu.

10. Lợi ích xã hội của dự án

Không phải tất cả lợi ích của một dự án cấp nước đều có thể đo bằng doanh thu.

Nước sạch tác động trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, vệ sinh môi trường và chất lượng cuộc sống.

Chiến lược quốc gia theo Quyết định 1978/QĐ-TTg xác định việc bảo đảm người dân nông thôn được tiếp cận nước sạch là một trong những nội dung quan trọng nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an sinh xã hội và thu hẹp khoảng cách giữa nông thôn và thành thị.

Đối với Tam Đa, dự án còn có ý nghĩa trong quá trình xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

11. Tam Đa đang có những điều kiện thuận lợi cho phát triển hạ tầng

Theo thông tin từ địa phương, Tam Đa có vị trí kết nối với các tuyến giao thông quan trọng, gần khu vực KCN Yên Phong I và Yên Phong I mở rộng, đồng thời có định hướng phát triển công nghiệp, thương mại và dịch vụ.

Đây là yếu tố có lợi đối với dự án cấp nước.

Bởi hạ tầng cấp nước thường phát huy hiệu quả tốt hơn tại những nơi có mật độ dân cư, hoạt động sản xuất và nhu cầu dịch vụ ngày càng tăng.

Thực tế, tỉnh Bắc Ninh đang đặt mục tiêu nâng cao tỷ lệ hộ gia đình nông thôn sử dụng nước sạch; theo thông tin của Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến cuối năm 2025 tỷ lệ hộ gia đình khu vực nông thôn sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn ước khoảng 73,28%.

Điều này cho thấy dư địa phát triển hệ thống cấp nước tập trung vẫn còn.

12. Tiến độ thực hiện 16 tháng có khả thi không?

Theo kế hoạch:

• 4 tháng hoàn thành thủ tục chuẩn bị đầu tư và thực hiện đầu tư.
• 12 tháng hoàn thành thi công xây dựng và đưa dự án vào hoạt động.

Tổng cộng khoảng 16 tháng kể từ khi phê duyệt kết quả lựa chọn nhà đầu tư.

Với mạng lưới khoảng 43 km, đây là tiến độ tương đối yêu cầu cao.

Để đáp ứng tiến độ, dự án cần chuẩn bị tốt về:

• Khảo sát hiện trạng.
• Thiết kế kỹ thuật.
• Phương án tuyến.
• Giải phóng mặt bằng nếu có.
• Phương án thi công.
• Kế hoạch cung cấp vật tư.
• Kế hoạch đấu nối.
• Kiểm tra áp lực.
• Súc xả và khử trùng đường ống.
• Kiểm nghiệm chất lượng nước trước khi đưa vào sử dụng.

Nếu các thủ tục được chuẩn bị tốt và điều kiện mặt bằng thuận lợi, tiến độ 12 tháng thi công có cơ sở để triển khai.

13. Những rủi ro nhà đầu tư cần đánh giá

Không nên đánh giá dự án chỉ dựa trên những điểm thuận lợi.

Rủi ro thứ nhất: nhu cầu tiêu thụ thấp hơn dự kiến

Mạng lưới 43 km tạo ra chi phí đầu tư và bảo trì. Nếu tỷ lệ đấu nối thấp, doanh thu có thể không tương xứng với chi phí.

Rủi ro thứ hai: chi phí điện và vận hành

Hoạt động cấp nước cần năng lượng cho bơm, điều áp và các thiết bị liên quan.

Rủi ro thứ ba: thất thoát nước

Đây là vấn đề quan trọng đối với mọi hệ thống cấp nước.

Nếu tỷ lệ nước thất thoát cao, lượng nước mua vào hoặc tiếp nhận từ nguồn sẽ không chuyển hóa hoàn toàn thành doanh thu.

Rủi ro thứ tư: chất lượng nước

Việc không kiểm soát tốt chất lượng nước có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín và khả năng vận hành dự án.

Rủi ro thứ năm: tiến độ

Các dự án đường ống phụ thuộc nhiều vào điều kiện mặt bằng và phối hợp với các công trình hạ tầng khác.

14. Đánh giá tổng thể dưới góc nhìn chuyên gia đầu tư

Nếu phân tích dự án theo năm nhóm tiêu chí gồm:

nhu cầu thị trường – nguồn nước – vốn đầu tư – khả năng mở rộng – tác động xã hội, Hệ thống cấp nước sạch xã Tam Đa có nhiều điểm đáng chú ý.

Nhu cầu sử dụng nước có tính thiết yếu.

Nguồn cấp dự kiến tận dụng hệ thống nhà máy nước hiện hữu, giúp giảm yêu cầu đầu tư nguồn xử lý mới.

Quy mô vốn khoảng 29,95 tỷ đồng nằm trong nhóm dự án hạ tầng có quy mô vừa.

Thời gian hoạt động 50 năm tạo điều kiện cho kế hoạch khai thác dài hạn.

Địa bàn có định hướng phát triển công nghiệp và đô thị.

Đặc biệt, địa phương đang hướng tới phát triển Tam Đa theo hướng đô thị văn minh, hiện đại và tăng cường thu hút đầu tư hạ tầng.

Những yếu tố này tạo nền tảng tích cực cho dự án.

Hệ thống cấp nước sạch xã Tam Đa, tỉnh Bắc Ninh không chỉ là dự án xây dựng đường ống cấp nước mà có thể được nhìn nhận như một mắt xích trong quá trình hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật của khu vực.

Với tổng chiều dài mạng lưới khoảng 43 km, công suất thiết kế 2.500 m³/ngày đêm, tổng vốn đầu tư dự kiến gần 29,95 tỷ đồng và thời gian hoạt động 50 năm, dự án có quy mô phù hợp với mục tiêu cung cấp nước sạch cho dân cư và hỗ trợ hoạt động của khu vực sản xuất.

Việc đấu nối nguồn từ Nhà máy nước sạch Khu công nghiệp Yên Phong I mở rộng, đồng thời có phương án dự phòng từ Nhà máy nước sạch Khu công nghiệp Yên Phong, là một điểm đáng chú ý trong cấu trúc dự án.

Về lâu dài, hiệu quả đầu tư sẽ phụ thuộc vào ba yếu tố chính: khả năng mở rộng số lượng khách hàng đấu nối, kiểm soát thất thoát nước và tổ chức vận hành hiệu quả.

Nếu thực hiện đúng tiến độ, kiểm soát tốt chất lượng nước và bảo đảm năng lực cung cấp ổn định, dự án có thể đồng thời tạo ra giá trị kinh tế cho nhà đầu tư và giá trị xã hội cho cộng đồng dân cư.

Đây chính là đặc điểm quan trọng của nhóm dự án hạ tầng cấp nước: hiệu quả không chỉ nằm ở khả năng tạo dòng tiền mà còn ở việc hình thành một hệ thống dịch vụ thiết yếu có khả năng vận hành ổn định trong nhiều thập kỷ.